HAI TRÁI HỒNG
Tuấn Trình
Chúng ta ngồi đây, lòng còn chan chứa cả hương thơm. Những chén nước trà thơm ngát, bốc khói lên từng sợi và quyện lấy từng cánh hoa, làm nồng lại sự chết mòn mỏi của chí khí, và những đốm lửa trên đầu từng điếu thuốc lá, mỗi khi kề lên môi, lại sáng loè lên như một sự hứa hẹn hay là vẽ ra một tia đường mới.
Hãy lại gần đây, các em ơi! Những ngón tay xinh và trắng như gió cần mở ra cùng với những cặp môi xinh như tim con gà mái tơ, thắm như nhuộm máu, những ngón tay dịu dàng đưa lên từng ngời ánh của lưỡi dao nhỏ, để cắt những trái hồng ngâm… Những miếng hồng ngâm màu vàng ngà, ròn như cùi dừa, và da bóng như nước men, đã đặt bên cạnh những trái hồng thắm vỏ đỏ như miệng thắm ai, mòng mọng, nứt như một vết thương rớm máu!
Những người con gái đẹp làm sao! Hôm nay đến tiễn chúng ta và ngày mai không quen nữa! Những người con gái nói dịu như gió mùa thu, có nhũng tấm lòng vửa vừa như trái hồng ngâm hay chín nẫu như trái hồng thắm đã đến ôm lấy chúng ta, và… hôn một lần cuối cùng…
Người này còn son trẻ và trinh bạch như những trái hồng ngâm, nàng cầm lấy trái hồng ấy như cầm trái tim ta, và cắt thành những miếng con con. Ồ! xinh xắn quá! Miếng hồng sượng sạo, nguyên vẹn, sẽ giao duyên giữa đôi người một sự thắt chặt như hàm răng cắn xuống một miếng hồng ròn…
Người kia đã trụy lạc, và cầm những trái hồng chín đỏ. Lòng ta, chính là sự nứt rạn quá thời ấy! Trên môi ta đã héo, khô lại một màu sạm như vết úa trên da trái hồng, và nước trái hồng đỏ như máu giang hồ dồi dào chảy trong huyết quản…
Nên những gái đêm-son-phấn không che nổi những đường gân xanh bởi cái bệnh không bao giờ khỏi, và hương thơm không át hẳn mùi trụy lạc riêng biệt đã suồng sã đến gục bên lòng ta, thạo và khéo, ngón tay bửa mạnh trái hồng nứt ra làm đôi, làm cho nước đỏ rớt xuống từng giọt, một vài thớ tơ còn vướng víu bị xơ ra giữa hai nửa miếng hồng đã vỡ. Tay người gái đẹp đưa miếng hồng lên miệng ta cho ta uống cạn “cốc rượu máu” không tanh ấy!
Rượu cạn! Vỏ nát dí do tay người đẹp vứt xuống đĩa, nằm thê thảm như một hình điêu tàn còn xót lại…
Điên đại, ta cắn lên ngực ai tuy nở nhưng không còn rắn nữa!
*
Vì chưng tâm hồn những lữ khách đã dầy dạn lắm rồi như một trái cây giữa mùa chín tới. Quả đã hết xanh, những ngày thơ ngây, hồn nhiên cũng hết. Hôm nay chúng ta lên đường và trái tim đã chín không bao giờ còn chín nữa!
Tiểu thuyết thứ năm, Số 6, 10-11-1938
Đọc tản văn Hai trái hồng của Tuấn Trình
Đọc Hai trái hồng, người ta dễ ngỡ đây chỉ là một bài tản văn viết về tình yêu. Hai trái hồng – một trái hồng ngâm vàng ngà, giòn và nguyên vẹn; một trái hồng chín đỏ, mọng nước và nứt vỡ – hiện lên như hai hình tượng đối lập: một bên là vẻ đẹp trinh nguyên của mối tình đầu, một bên là những đam mê mãnh liệt và cả những rạn nứt của cuộc đời. Nhưng nếu chỉ dừng ở tầng nghĩa ấy thì mới chạm đến lớp vỏ của tác phẩm.
Điều đáng chú ý là Tuấn Trình không bao giờ vội nói ra ý tưởng của mình. Ông để người đọc thong thả bước vào một không gian đầy hương trà, khói thuốc, những bàn tay thiếu nữ và những miếng hồng được cắt khéo léo. Từng chi tiết đều giàu cảm giác, giàu nhạc điệu, khiến người đọc tưởng như đang theo dõi một cuộc chia tay rất riêng của đôi lứa. Thế nhưng, càng về cuối, tác phẩm càng mở rộng biên độ ý nghĩa. Hai trái hồng không còn chỉ là hai người con gái hay hai cung bậc tình yêu, mà dần trở thành hình ảnh của chính một trái tim đang lớn lên qua những trải nghiệm của đời người.
Đặc biệt, tác giả không viết “tôi”, mà viết “chúng ta”. Từ đầu bài đến cuối bài, đại từ ấy được lặp đi lặp lại như một chủ ý nghệ thuật: “Chúng ta ngồi đây…”, “đến tiễn chúng ta…”, rồi “Hôm nay chúng ta lên đường…”. Chỉ một đại từ ấy đã làm thay đổi tầm vóc của tác phẩm. Cuộc chia tay không còn là câu chuyện của một cá nhân, mà là tâm trạng chung của cả một lớp thanh niên. Họ cùng đi qua tuổi trẻ với những khát vọng, những đam mê, những vấp ngã và cả những vết thương đầu đời.
Chính vì vậy, câu kết của bài văn có sức ngân vang đặc biệt: “Hôm nay chúng ta lên đường và trái tim đã chín không bao giờ còn chín nữa.” Đây không phải là lời than tiếc tuổi trẻ đã mất, mà là lời xác nhận về một sự trưởng thành. Một trái cây chỉ chín một lần; trái tim con người cũng chỉ có một lần đi qua tuổi non xanh để trở nên từng trải. Sau những cuộc tình, sau những đổ vỡ, sau những say mê và lầm lạc, con người không còn là mình của ngày hôm qua. Họ mang theo những vết rạn ấy như một phần của hành trang để bước vào đời.
Có thể nói, Hai trái hồng là một bài tản văn về nghi lễ trưởng thành của một thế hệ. Tất cả những gì diễn ra trong bài – chén trà, làn khói thuốc, hai trái hồng, hai người con gái, nụ hôn cuối cùng – đều giống như những hình ảnh của một buổi tiễn biệt tuổi trẻ. Sau buổi tiễn biệt ấy là cuộc “lên đường”, không chỉ theo nghĩa rời một nơi chốn, mà còn là bước sang một giai đoạn mới của cuộc đời, khi con người đã đủ chín chắn để đối diện với hiện thực.
Đặt tác phẩm vào bối cảnh cuối những năm 1930, ý nghĩa ấy càng trở nên sâu sắc. Đó là thời điểm lớp thanh niên trí thức Việt Nam đang đứng trước những biến động lớn của đất nước và thời đại. Sau những mộng mơ lãng mạn là ý thức phải bước ra khỏi cái tôi riêng để đối diện với cuộc sống rộng lớn hơn. Bởi vậy, hai chữ “lên đường” ở cuối bài không chỉ khép lại một cuộc tình mà còn mở ra một hành trình sống.
Thành công của Hai trái hồng còn nằm ở nghệ thuật biểu hiện. Tuấn Trình không triết lý, không giảng giải, càng không nói thẳng điều mình muốn nói. Ông để ý tưởng ẩn dưới những biểu tượng giàu sức gợi, để đến những dòng cuối mới bất ngờ bừng sáng và soi ngược trở lại toàn bộ tác phẩm. Khi ấy, người đọc mới nhận ra rằng hai trái hồng thực chất chỉ là một ẩn dụ lớn về trái tim con người; còn câu chuyện tình yêu chỉ là con đường để nhà văn dẫn người đọc đến một ý niệm sâu xa hơn về tuổi trẻ, về sự trưởng thành và về hành trình của cả một thế hệ.
Vì thế, Hai trái hồng không chỉ là một bài tản văn giàu chất thơ, mà còn là một khúc từ biệt tuổi trẻ. Nó khép lại bằng một nỗi buồn lặng lẽ nhưng không bi lụy, bởi sau tất cả vẫn là hình ảnh những con người mang theo trái tim đã chín để bình thản bước tiếp trên con đường của mình.
Nguyễn Tuấn Khoa
